Makalecin - Güncel Blog Yazıları

1 milyona yakın hayvan ve bitki çeşidi yok olma riski altında!

0 4

Doğal hayat örgüsü insan kaynaklı tehditlerle karşı zıdda olan yerkürede, 1 milyona yakın hayvan ve bitki tipi yok olma riski taşırken, yerküre bir yandan da, muhit kirliliği ve iklim değişikliği ile orman yangınları, çekirge istilaları ve salgın marazlarla sınanıyor.

Ömrün devamını sağlamak için kişilerin tabiatın bir kesimi olduğunu, doğal varlıkları ve hayat zincirini muhafazanın hayati kıymet taşıdığını vurgulamak gayesiyle, 5 Haziran Yerküre Muhit Günü’nün bu yılki teması “biyolojik çeşitlilik” olarak belirlendi.

Global çapta yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınıyla savaşın en sıcak başlık olduğu bu devirde, artan muhit kirliliğinin insan hayatına ve doğal yaşama tesiri de, Yerküre Etraf Günü vesilesiyle bir kere daha gündeme geldi.

Birinci muhit içtiması “Stockholm Konferansı”

Birleşmiş Milletler (BM), muhitin korunması, muhitle ilgili dertlere memleketler arası topluluğun dikkatinin çekilmesi ve etraf siyaseti ile hukukunun geliştirilmesi üzere çalışmalarını BM Muhit Programı (UNEP) aracılığıyla yürütüyor.

Etraf meselelerinin birinci sefer global çapta ele alındığı 1972’de Stockholm’de yapılan BM İnsan Etrafı Konferansı sırasında UNEP’in kurulması kararlaştırıldı. Konferansın yapıldığı 5 Haziran, “Dünya Muhit Günü” ilan edildi.

Yerküre önderlerinin birinci kere etrafla koordinasyonlu ekonomik girişimlerini tartıştığı konferansta, yerkürenin ekolojik bakımdan hassas idaresi noktasında birçok prensip belirlendi.

Türkiye dahil 113 devletin katıldığı konferans, tıpkı vakitte etraf dertlerinin politik bir olgu haline gelmesinin de önünü açtı.

Ama etraf konusundaki bu birinci global konferansın akabinde, ekonomik kalkınma siyasetlerinde muhit problemleri çok az taraf alırken, muhitin tahribatına devam edildi. Örneğin, Yerküre Sağlık Örgütünün (WHO) donelerine nazaran halihazırda, her 10 kimseden 9’u yüksek seviyede kirletici içeren hava soluyor ve hava kirliliği her yıl yerküre çapında yaklaşık yedi milyon kişisi öldürüyor.

Yerküre Etraf Günü 2020: Biyolojik çeşitlilik korunmalı

Yerküre Muhit Günü’nün bu yılki teması, yerkürenin biyolojik kıymetlerinden her gün biraz daha mahrum kaldığına dikkati çekmek için “biyolojik çeşitlilik” olarak belirlendi.

Biyolojik çeşitlilik, 8 milyon bitki ve hayvan tipini, onları barındıran ekosistemleri ve bunlar arasındaki genetik çeşitliliği içeriyor. Sürdürülebilir yerküre için doğal hayat çeşitliliğinin korunması, büyük kıymet arz ediyor.

Lakin, Biyolojik Çeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Bahisli Hükümetler Arası Bilim-Politika Platformunun (IPBES) geçen yılki raporuna nazaran, iklim değişikliği, tüketici tercihleri, kentleşme, demografi, ziraî kirlilik ve şiddetli hasat üzere ögeler, tabiatta biyolojik çeşitliliği olumsuz etkileyerek yaklaşık 1 milyon canlı çeşidini yok olma tehlikesiyle baş başa bıraktı.

BM donelerine nazaran, bilinen her dört cinsten biri, gelecek 10 yıl içinde gezegenden silinme tehlikesiyle karşı zıdda.

Biyolojik çeşitliliğin azalmasının yeni tesirlerinden biri: Kovid-19 salgını

Kişilerin, her modülün değerli bir rol oynadığı ve birbirine bağlı olduğu bir ömür ağı içinde bulunduğu göz önüne alındığında BM, bu ömür ağındaki bileşenlerden birinin değiştirilmesinin yahut ortadan kaldırılmasının, tüm sistemi etkileyeceğine ve bunun olumlu ya da olumsuz sonuçlar doğuracağına dikkati çekiyor.

BM’ye nazaran, insan kaynaklı nedenlerle biyolojik çeşitlilik azaldı ve vahşi hayat popülasyonu daha evvel gibisi görülmedik orantıda değişti. Son 50 yılda insan nüfusunun ikiye katlanmasıyla, global iktisat neredeyse dört katına çıktı, global ticaret ise yaklaşık on kat arttı.

Yerküre Sağlık Örgütü (WHO), 2050 yılına kadar, mevcut tüketim ve üretim kalıplarının birebir kalması ve artan nüfusun 9,6 milyara ulaşması durumunda, hayat ve tüketim alışkanlıklarının sürdürülmesi için üç gezegene muhtaçlık olacağını açıkladı.

Kişilerin tabiattan her yıl talep ettiklerinin bugün 1 Yerküre ile değil, lakin 1,6 Yerküre ile karşılanabileceğini vurgulayan BM’ye nazaran de, birçok cins daha evvel hiç olmadığı kadar yok olma riskiyle karşı zıdda.

Brezilya, ABD ve Avustralya’daki orman yangınları, Şark Afrika’daki çekirge istilaları ve insanoğlunu global boyutta tehdit eden Kovid-19 salgınına dikkati çeken BM’ye nazaran, bu aktüel gelişmeler, kişilerin ve içinde bulundukları ömür ağlarının karşılıklı bağımlı olduğunun bir göstergesi.

Buna nazaran, Kovid-19’un çıkışıyla, biyolojik çeşitlilik yok edildiğinde insan hayatını destekleyen sistemin de yok edildiği bir sefer daha görüldü. Zira bir ekosistem ne kadar biyolojik çeşitlilik gösterirse, bir patojenin süratle yayılması yahut baskın olması o kadar çetin oluyor. Biyolojik çeşitlilik kaybı, patojenlerin hayvanlar ve beşerler arasında geçmesi için fırsat sağlıyor.

Kovid-19 üzere marazların hayvanlar ve beşerler arasında bulaşmasının, ekosistem bütünlüğünü tehdit ettiğine dikkati çeken UNEP de, biyolojik çeşitliliği korumak, vahşi hayvanların yasa dışı ticaretine son vermek, kimyasalların ve atıkların tabiata zarar vermeden işlendiğinden emin olmak ve ekonomik kalkınma planlarını doğayı, çevreyi ve iklimi öncelikli tutarak ele almak gerektiğinin altını çiziyor.

Kovid-19’un global ısınmaya tesiri

Yerküre Meteoroloji Örgütünün raporuna nazaran, 1850’den beri yerküre her 10 sene evvelkinden daha sıcak hale geliyor ve 2010-2019 tarihteki en sıcak 10 yıl oldu.

Karbondioksit salımı hedeflenen ölçüde düşürülmezse 2100 yılına kadar global sıcaklık 4 aşama artabilecek.

Breakthrough Enstitüsünün raporuna nazaran, yerküre iktisadını durma noktasına getiren Kovid-19 salgını nedeniyle karbondioksit salınımının, 2020’de yüzde 5 yahut 8 ile tarihteki en büyük düşüşü bekleniyor.

Lakin 2020’de kısılan her bir ton karbondioksit salınımının yerküre iktisadına 1750 dolara mal olması, iktisadın etkilenmesiyle, global ısınmaya karşı tek sürdürülebilir seçenek olan, etraf dostu yenilenebilir güç yatırımlarının da azalabileceği mealine geliyor.

Koronavirüs salgınının etrafa tesirlerine ait gözlem ve çalışmalar sürerken, bir yandan yerküre çapında uygulanan, kentlere araç giriş-çıkışlarının kapatılması, sokağa çıkma yasakları, uçuşların durdurulması üzere tedbirlerin hava kirliliği meselesine birtakım olumlu yansımalarının olacağı not ediliyor, gayrı yandan ise bu süreçte kişilerin kullandığı maske ve eldiven üzere tıbbi materyallerin etrafa atılmasıyla giderek artan plastik kirliliği telaş veriyor.

Kaynak: Milliyet

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.