Makalecin - Güncel Blog Yazıları

Güneş’ten Pluton’a kadar giden Türk şirketi SNC ile uzay teknolojilerini konuştuk!

0 16

Batuhan Dönertaş / Şahsi

batuhan.donertas@milliyet.com.tr

Sierra Nevada Corporation(SNC), uzay teknolojileri hakkında NASA ile çalışmalar yürütüyor. NASA’nın girişimlerinde büyük rol oynayan şirket, bugüne kadar neler başardı? 450’den çokça hizmeti muvaffakiyetle tamamlayan SNC, bu başarıyı nasıl yakaladı? Kurucusu ve Lideri Eren Özmen olan SNC hakkında bilinmeyenler ve merak edilenler burada…

Öncelikle Sierra Nevada Corporation, hakkında bilinmeyenleri kısaca özetleyelim. 1963 yılında Nevada’da kurulan şirket, 1994 yılında Fatih Özmen ve Eren özmen tarafından satın alındı. NASA ile birlikte çalışan ve NASA’nın girişimlerinde değerli role sahip olan şirket, uzay teknolojileri hakkında yerkürenin sayılı firmalarından biri. Velev o denli ki, Güneş’e en yakın konum alabilen teknolojinin sahibi olmayı başardılar. Bugüne kadar 450’den ziyade hizmeti muvaffakiyetle tamamlayan firmanın tasarladığı teknolojiler; 13 farklı Mars vazifesinin yanı sıra, Güneş’ten Pluton’a kadar yedi farklı gezegeni dolaştı.

SNC’nin hayal ettikleri neler ve bugüne kadar bu hayallerin ne kadarını gerçekleştirdi?

Misyonumuz hayal etmek, inovasyon ve ilham vermek. Bunlar, olağan sözcükler üzere görünse de SNC’de yaptığımız her şeye istikamet veriyor. İnsanlığı, teknoloji ve hayal gücüyle bir üst seviyeye taşımayı hedefliyoruz. Bugün, teknolojilerimiz, havada, uzayda yahut karada, yerküre genelinde kullanılıyor ve can güvenliği sağlıyor.

SNC’nin uzay meydanındaki çalışmaları da birebir ölçüde heyecan verici. Yenilikçi ve eksiksiz tahlillerimiz, yerkürenin uzaya erişim halini değiştiriyor. En değerli müşterimiz olan Amerika Birleşik Devletleri hükümeti tarafından, uzay meydanında en yenilikçi hizmeti sağlayan birinci üç şirketten biri olarak kabul ediliyoruz.

Günümüzde yerküre genelinde pek çok memleket uzay yerinde öncü güç olmaya odaklanıyor. Uzayın geleceğimiz için ne kadar kıymetli olduğu bilindiğinden birçok devlet uzay programlarına önemli ölçüde yatırım yapıyor. Uzay teknolojileri, haberleşme, finansal süreç ve GPS üzere günlük aktivitelerimizin birçoklarında kullanılıyor. Uzay ticarileştirilmese bu tasarrufların birçoğu mümkün olamazdı.

SNC en çok Dream Chaser uzay uçağı ile tanınıyor. Gelecekte oluşacak uzaya yönelik global erişim talebini karşılamak için Dream Chaser uzay uçakları filosu oluşturmaya başlamış bulunuyoruz. Dream Chaser, yerküredeki kapsül formatında olmayan tek ticari uzay uçağı. Piste iniş kabiliyetine sahip olan bu uzay uçağıyla halihazırda Milletlerarası Uzay İstasyonuna hizmet vermek üzere NASA ile çalışma yürütüyoruz.

SNC’nin uzay meydanındaki kabiliyetleri, uzay altyapısındaki mevcut eksiklikleri tamamlayacak yenilikçi tahliller oluşturacak formda bir bütünü oluşum ediyor. Bu kabiliyetler suratı arttıracak, uzay varlıklarını koruyacak, uzaya makul fiyatlı erişim imkânı sunacak, gelecekteki uzay keşfi için sürdürülebilir yaşama yönelik imkân oluşturacak (yaşam mahalleri gibi) ve yerküredeki ömrün kalitesini arttıracak.

NASA ile yaptığınız birinci ortak çalışma neydi? Bu çalışma kesinlikle bir mihenk taşı olmuştur, kıymetlendirme yaptığınız vakit bu birinci çalışmada neleri daha âlâ yapabilirdiniz? Tecrübe ettiğiniz değerli nokta neydi?

SNC, NASA ile uzun yıllardır paydaşlık yürütüyor. Yaklaşık 15 yıl evvel uydu üreten bir şirketi satın aldığımızdan bu yana bu paydaşlık devam ediyor. O periyotta, ulusal güvenlik müşterilerimiz arasında kanıtlanmış bir performansa ve itimada çoktan ulaşmıştık. Uzay ortamında faaliyet gösteren müşterilerimizin itimadını kazanma konusunda da o günden beri başarılıyız. Bugün, yerküre genelindeki müşterilerimize 4.000 uzay sistemi, alt sistemler ve komponentler teslim etmiş bulunuyoruz.

Bununla birlikte, SNC’nin geçmişindeki dönüm noktalarından biri aslında kazanamadığımız bir NASA tefvizi. 2014 yılında, astronotların Memleketler arası Uzay İstasyonuna götürülmesine dair NASA’nın açtığı birinci ihaleyi, Dream Chaser uzay uçağımızla kaybettik. Hem teknik hem de maliyet ve planlama gerekliliklerini biliyorduk. Bu gereklilikleri teklifimize de yansıttık. Rakiplerimiz maliyeti ve planlamayı olduğundan düşük göstererek ihaleyi kazandılar. Lakin uzun yıllara varan ve bütçenin milyonlarca dolar üzerinde olan bir gecikme yaşadılar. Binaenaleyh, arkaya dönüp baktığımızda aslında bizim gerçekçi bir teklif verdiğimizi görebiliyoruz. Yeniden de o an için bu durum, program ve şirket için çok acı bir kayıp ve kıymetli bir yenilgi oldu. Bu türlü bir kayıptan sonra, diğer şirketler o sırada programı bırakma kararı alabilirdi.

Buna karşılık Fatih ve ben ekibimize külliyen güvenerek büyük bir risk aldık. Dream Chaser’ın sahip olduğu potansiyele ve alternatiflerinden çok daha güzel olduğuna hiç kuşku duymadan inandığımız için projeyi şahsi olarak finanse ettik.

Ne gariptir ki kazanmadığımız bu tefviz, kim olduğumuzu gösteren ve yenilikçi tahliller sunma konusundaki kararlılığımızı NASA’ya ve bölüme kanıtlayan tefviz haline geldi. İhaleyi kaybetmemizin akabinde daha kararlı davrandık ve Dream Chaser’a daha ziyade odaklandık. Kararlılığımızısürdürmeyi öğrendik. Yaklaşık 1.5 yıl sonra, Dream Chaser NASA tarafından Milletlerarası Uzay İstasyonuna kargo taşınmasına ait CRS 2 tefvizine seçildi.

Dream Chaser çok yakında uzaya ulaştığında, Dünya’nın uzaya erişimini, keşfini ve uzaydan yararlanma yollarını değiştirecek.

450’den ziyade uzay vazifesini muvaffakiyetle tamamladınız. Bunların arasında sizin için en bedelli olanı hangisiydi? Anlatabilir misiniz?

SNC teknolojileri, Plüton kadar uzak olan bir gezegenden, Güneş’e yaklaşabileceğiniz kadar yakına olmak üzere tüm güneş sistemi boyunca uçtu. Teknolojimiz, 13 munfasıl Mars vazifesi dahil olmak üzere 7 gezegeni ziyaret etti.

Mars ebediyen gizemli bir gezegen olmuştur. SNC, NASA’nın Mars 2020 hizmeti için iniş frenleri üzere 8 benzersiz kesim ve mekanizma geliştirdi. SNC teknolojisi sayesinde, bugüne kadar birinci kere diğer bir gezegene bir helikopter inecek. Bu, SNC’nin Mars’a yaptığı 14. vazifesi olacak.

NASA’nın VEGGIE programıyla SNC, direkt güneş ışığı olmadan kısıtlı ölçüde suyla uzayda zerzevat yetiştiriyor. Münhasıran uzayın daha derinlerine seyahat etmeye başlamamızla birlikte astronotların taze besinlerin tadını çıkarabilmelerini sağlayacak bu teknoloji değerini koruyacak.

SNC, NASA’nın Parker Solar Probe’u (Güneş Sondası) için de teknoloji sundu. Bu sonda, Güneş ile ilgili araştırmalar gerçekleştiriyor. Ayrıyeten, yapay olarak Güneş’in en yakınına gidebilen nesne olma özelliğini taşıyor.

Bunlar yalnızca birkaç örnek… SNC’nin daha çokça ilmî araştırma yapmak ve uzayı daha uygun anlamak için bu kadar çok tarihi vazifeye bu denli ek sağladığını düşünmek heyecan verici.

Artemis hizmeti hakkında ne düşünüyorsunuz ve şirketiniz bu vazifede tam olarak hangi eklerde bulundu?

NASA’nın Artemis programıyla birinci sefer bir hatun, Ay’a seyahat edip ayak basacak. Artemis programı, uzay keşfine ve uzay keşfinin barındırdığı geleceğe yönelen yeni ilginin göstergesi. Ay’a yönelik araştırmaya ek olarak bu program, ileride Mars’taki beşerli hizmetlere ait tabanı belirleyecek.

NASA, Artemis programı için kişisel ticari uzay şirketleri ve öbür milletlerarası partnerleriyle paydaşlık kuruyor. Dynetics ekibi ile birlikte çalışarak SNC, NASA’nın Kişili İniş Sistemi (HLS) programı için bir astronot modülü geliştirilecek. Bu modülle, astronotlar ve ikmal materyalleri hem Dünya’dan Ay yüzeyine hem de Ay yüzeyinden Dünya’ya taşınacak.

Yeniden Artemis programı için NASA’nın, NextSTEP-2 tefvizi kapsamında ayda bir hayat ortamı geliştirilmesi için seçtiği birkaç şirket arasında SNC de yan alıyor. SNC’nin LIFE (HAYAT) isimli şişirilebilir ve dört katlı ömür yeri, Ay hakkında daha çokça araştırma yapılmasına destek verecek ve uzun periyodik uzay keşfini mümkün kılacak.

SNC olarak, Ay’a tekrar gidilmesine yönelik bu tarihi vazifesi desteklemekten, Ay’a birinci bayan astronotu indirecek olmaktan ve uzay keşfinin devamlılığına yer hazırlamaktan onur duyuyoruz.

Dream Chaser hakkında ne düşünüyorsunuz? Nasıl bir hizmet yapacak ve NASA ile olan muahedeyi yapmak sıkıntı oldu mu?

Dream Chaser, Milletlerarası Uzay İstasyonu üzere alçak yörünge maksatlara mürettebat ve kargo taşınması için tasarlanan çok vazife gayeli bir uzay uçağı.

NASA ile olan kontrat kapsamında, Dream Chaser ilmî deneyler yanı sıra, besin ve su üzere kıymetli ikmal materyalleri de taşıyacak ve yumuşak bir pist inişiyle Yerküre’ye geri dönecek. Bu da Dream Chaser’ı öteki uzay araçlarından ayıran eşsiz bir özellik. Okyanusa bir kapsül atmak mekanına Dream Chaser, rastgele bir ticari piste uçak üzere iniş yapabiliyor. Bu durum, bilhassa hassas ilmî deneylerin gerecinin nakliyesi ve kişilerin Yerküre’ye geri taşınması yerlerinde büyük kıymet taşıyor.

NASA ile olan kontrata iyi olarak, Dream Chaser Milletlerarası Uzay İstasyonuna en az altı kere kargo taşıma hizmeti gerçekleştirecek.

Dream Chaser bir uzay uçağından çok daha fazlasını simgeliyor. Tüm uzay kolun dönüşümüne yan verecek nitelikte bir araç. Dream Chaser, uzay altyapısının birçok ögesinin inşasına yönelik daha büyük bir vizyonun hayata geçirilmesini sağlayacak. Bugüne kadar Fatih ve benim yapmış olduğumuz en kıymetli yatırım. Birinci fırlatılışını ve Yerküre’ye geri dönüşünü sabırsızlıkla bekliyorum. Tanım edilemez bir an olacağına eminim.

NASA ile yaşadığınız tecrübeleri Türkiye’de kullanarak, uzay ve bilim ismine farklı tesirler yaratabilirsiniz. Türkiye için maksatlarınız var mı?

Gelecek nesiller için yeni fırsatlar yaratmak Fatih ve benim için çok kıymetli. Biz inanılmaz fırsatlar ve büyük muvaffakiyetler deneyimleyecek kadar şanslıydık. Bu mühlet içerisinde rotamızı belirleyen irili ufaklı pek çok karar aldık. Tüm bu fırsatlar için minnettarım. Tıpkı Fatih ve benim karşılaştığımız inanılmaz fırsatlar üzere gelecek nesillerin de tam potansiyellerine ulaşma ve sonlarının ötesine geçme fırsatına sahip olmasını istiyorum. İkimiz de her devir gelecek nesillere ilham verecek ve onlara yarar sağlayacak bu cins girişimler arayışındayız.

TRJet bu girişimlerden biriydi. Atatürk’ün söylediği üzere “İstikbal göklerdedir.” Bizim için TRJet ve Türkiye’nin sivil uçak üretim hayalini gerçeğe dönüştürebilmek her vakit çok büyük bir girişimdi. Lakin maatteessüf hayata geçirilmesi mümkün olmadı. İleride Türkiye için yararlı girişimleri hayata geçirebilme fırsatını yakalayabilmeyi içtenlikle dilek ediyoruz.

Dahası, Fatih ile birlikte 2012 yılının Şubat ayında kurduğumuz bir vesair şirketimiz olan ESEN, Ankara’da şu anda 150’den çokça kalifiye Türk mühendisi istihdam ediyor. ESEN, savunma, havacılık, uzay ve güvenlik yerindeki faaliyetleriyle Türkiye’ye ekte bulunuyor. ODTÜ Teknokent’te yerleşik, teknolojik gelişmeleri takip eden, sonuç odaklı ve büyümeye devam eden ESEN ile Türkiye’deki yenilikçi çalışmalarımıza devam ediyoruz.

Kaynak: Milliyet

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.